یک سال پس از برجام؛ «یاس» یا «امید»؟

 

نویسنده:
امیر علیزاده
قائم مقام مدیرعامل
اتاق بازرگانی و صنایع ایران و آلمان

وقتی دولت ایران بعدِ توافق هسته ای تاریخی ژوییه 2015 در وین موسوم به «برجام»، خیلی زودتر از آنچه جامعه بین-المللی انتظارش را داشت، وظایف اش را انجام داد و به تعهدات اش عمل کرد و تحریم های بین المللی برخلاف آنچه خیلی ها پیش بینی کرده بودند، نه «یک موقعی در ربع اول سال 2016» بلکه تنها پس از گذشت 16 روز در سال جدید، لغو شدند، این امید وجود داشت که همه چیز خیلی زود به شرایط عادی برگردد. یک شور و شوق خاصی در میان بازرگانان و شرکت ها بود. ما در اتاق بازرگانی و صنایع ایران و آلمان از ژوییه 2015 تا پایان سال 2016 پذیرای بیش از 30 هیات اقتصادی از آلمان بودیم و چند هیات تجاری کوچک و بزرگ را هم از ایران به آلمان بردیم.

اما حالا در چند ماه اخیر در برخی رسانه ها و در میان بعضی کارشناسان زمزمه هایی مبنی بر «بازگشت یاس» شنیده می شود. برخی ها حتی بدبینانه دستاوردهای برجام و این تعداد بی سابقه رفت وآمد هیات های اقتصادی را زیر سوال برده اند.

واقعیت آن است که بهبود روابط بانکی بسیار کندتر از حد انتظار بوده و درست است که آثار برجام شاید برای جامعه ایران هنوز آن چنان که باید ملموس نیست. دو مشکل  اصلی پیش روی اقتصاد ایران بازگشت سریع تر نظام بانکی کشور به نظام بانکی بین المللی و کاهش بیکاری به خصوص در میان جوانان است. بانک جهانی نیز در گزارش «ناظر اقتصادی ایران» در پاییز 2016 از این دو چالش به عنوان «زنگ خطر» نام برده و نوشته اینکه رشد اقتصادی هفت درصدی تاثیری روی کاهش بیکاری نداشته، یک هشدار جدی است.

با این حال، اما آیا واقعاً می توان از «یاس» سخن گفت؟ آیا واقعا آن شور و شوق اولیه بعد از برجام، پس از سال ها تحریم و دوری از بازارهای بین المللی، واقع بینانه بود که حالا گفته می شود برجام دستاوردی نداشته است؟ برای پاسخ به این سوال باید واقعیت ها و عوامل مختلفی را در نظر گرفت.

اقتصاد ایران بعدِ دو سال پیاپی رکود تورمی، با تورم 40 درصد و رشد اقتصادی منفی پنج درصد، حالا برای نخستین بار تورمی یک رقمی را تجربه می کند و در سال جاری شمسی تا به اینجا هفت درصد رشد کرده است. این رشد اقتصادی بیشتر مدیون افزایش سریع تولید نفت بوده که خیلی سریع به میزان چهار میلیون بشکه در روز رسید. سرمایه گذاری های خارجی مصوب در سال 2016 بیش از 11 میلیارد یورو بوده است. این در حالی است که در 10 سال گذشته حداکثر سرمایه گذاری خارجی مستقیم هیچ گاه از پنج میلیارد یورو در سال بیشتر نبوده است. بازگشت شرکت های بزرگ اروپایی در بخش های انرژی، خودرو و زیرساخت به بازار ایران را در این میان نباید دست کم گرفت. ایران برای نخستین بار بعدِ چهل سال توانسته به طور مستقیم از تولیدکنندگان پیشرو هواپیما بخرد و در کل برنامه های خوبی برای نوسازی زیرساخت ها و ناوگان حمل و نقل در حال اجرا است. انتقال پول همچنان راحت نیست، اما بدون تردید راحت تر از قبل تحریم ها است. بخصوص با بازگشت بانک تجاری ایران و اروپا.

روابط تجاری ایران-آلمان هم به طور قابل توجهی بهبود یافته است. آلمان دوباره در میان پنج صادرکننده اول به ایران است. صادرات آلمان به ایران در سال 2016 نسبت به سال قبل 25 درصد افزایش داشته که بیشترش هم ماشین آلات صنعتی بوده است. با توجه به کاهش 7.7 درصدی صادرات چین به ایران در 2016 اهمیت این افزایش حجم مبادلات میان ایران و آلمان قابل توجه تر است.

با وجود این شرایط به نظر نمی آید که بتوان از «یاس» و «بازگشت نومیدی» سخن گفت. دولت ایران باید بسترهای سرمایه گذاری را با ایجاد شفافیت و آزادسازی بازارها بیش از پیش مهیا کند، موانع تولید را رفع کند و فضای کسب وکار را بهبود ببخشد تا راه سرمایه گذاری و کارآفرینی هموارتر شود. در این صورت دستاورهای برجام پررنگ تر و ملموس تر خواهد بود.

ما در اتاق بازرگانی و صنایع ایران و آلمان در سال 2017 قطعا به اندازه سال 2016 پذیرای هیات تجاری از آلمان نخواهیم بود. این اما الزاماً نشانه بدی نیست. چون شکل درخواست ها و تقاضای خدمات از اتاق تغییر کرده است. ما به جای هیات های اقتصادی عمومی و بزرگ، هیات های تخصصی کوچک تر خواهیم داشت. سال آینده چند هیات تخصصی کوچک از حوزه های تجهیزات آزمایشگاهی، کشتی سازی، راه آهن، محیط زیست و انرژی های تجدیدپذیر از آلمان به ایران خواهند آمد. در 18 نمایشگاه بین المللی ایران با حمایت وزارت اقتصاد آلمان، شرکت های آلمانی در پاوویون های آلمان حضوری گسترده خواهند داشت. علاوه بر هیات های تجاری، تقاضا برای خدمات مشاوره ای اتاق در مورد ثبت شرکت در ایران، جست وجوی شریک تجاری، تحقیق بازار و برگزاری رویدادها و همایش های تخصصی افزایش پیدا کرده است. با فضاهایی که در دفتر جدیدمان داریم، تقاضای شرکت ها و اعضای اتاق برای برگزاری همایش ها و سمینارهاشان بیشتر شده است.

درخواست برای عضویت در اتاق هم به طور چشم گیری هم در میان شرکت های ایرانی هم آلمانی افزایش یافته است. ما در سال جدید بیش از پیش تلاش خواهیم کرد تا برای اعضا بسترهای کارآمدی برای شبکه سازی و برقرار کردن ارتباط ایجاد کنیم و تسهیلات بیشتری به اعضا ارائه کنیم.

بخش آموزش اتاق نیز با همکاری آکادمی های آلمانی، که امکان همکاری با آنها در زمان تحریم ها کمتر وجود داشت، فعال تر شده است. برگزاری سمینارهای تخصصی با اساتید آلمانی، برگزاری تورهای تخصصی آموزشی-صنعتی در آلمان و برگزاری دوره های آموزش زبان آلمانی برای کار از جمله فعالیت های مرکز آموزشی اتاق است.

به عبارت دیگر تقاضا برای خدمات مشاوره اتاق شکل دقیق تر و جزیی تری به خود گرفته است. و این قطعا نشان دهنده آن است که بسیاری از شرکت های آلمانی در برنامه ریزی خود برای ورود به بازار ایران گام های بعدی را برمی دارند.

متن پیشگفتار را از اینجا دانلود کنید!

منبع: نشریه آیینه اقتصاد ایران و آلمان شماره 94

Contact

امیر علیزاده

قائم مقام مدیرعامل

0098-21-8133-1600
0098-21-8875-8924
Write an e-mail